Łódzka Filmówka: Kuźnia Talentów i Serce Polskiego Kina – Kompleksowy Przewodnik

Łódzka Filmówka: Kuźnia Talentów i Serce Polskiego Kina – Kompleksowy Przewodnik

Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi, powszechnie znana jako Łódzka Filmówka, to nie tylko jedna z najstarszych i najbardziej prestiżowych uczelni artystycznych w Europie. To prawdziwa instytucja, która przez dziesięciolecia kształtowała oblicze polskiej i światowej kinematografii, stanowiąc epicentrum niezliczonych artystycznych rewolucji i inkubator najwybitniejszych talentów. Od momentu swojego powstania, szkoła ta jest synonimem innowacji, wolności twórczej i bezkompromisowego podejścia do sztuki filmowej i teatralnej. Jej mury opuścili reżyserzy, operatorzy, aktorzy i scenarzyści, których nazwiska na zawsze wpisały się w historię kina, zdobywając najwyższe laury na międzynarodowych festiwalach i stając się inspiracją dla kolejnych pokoleń. Ten artykuł to podróż przez historię, strukturę, filozofię nauczania oraz praktyczne aspekty związane z jedną z najbardziej pożądanych szkół filmowych i teatralnych na świecie.

Historia: Od Wizji Powojennej do Światowej Renomy

Korzenie Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi sięgają burzliwego okresu powojennego, kiedy to polska kultura i sztuka potrzebowały silnych fundamentów do odbudowy. Idea stworzenia instytucji, która kształciłaby przyszłych twórców filmowych i teatralnych, zrodziła się z głębokiego przekonania o znaczeniu sztuki w procesie odradzania się narodu.

Narodziny Legendy (1945-1958)

Formalne początki przyszłej Łódzkiej Filmówki sięgają roku 1945, kiedy to w Krakowie powołano Państwowy Instytut Sztuki Teatralnej. Jednak kluczowy moment dla rozwoju edukacji filmowej nastąpił w 1946 roku, wraz z przeniesieniem Kursu Przysposobienia Filmowego do Łodzi – miasta, które już wtedy było postrzegane jako przyszłe centrum polskiego przemysłu filmowego. To właśnie tutaj, 16 lipca 1948 roku, oficjalnie powołano Wyższą Szkołę Filmową, a jej działalność zainaugurowano 19 listopada tego samego roku. Pierwszym rektorem, który odegrał fundamentalną rolę w kształtowaniu wizji i struktury uczelni, był Marian Wimmer. Początkowo szkoła koncentrowała się na szkoleniu operatorów filmowych, odpowiadając na pilne potrzeby młodego, rozwijającego się przemysłu. Szybko jednak poszerzyła swoją ofertę o reżyserię i aktorstwo, stając się kompleksowym ośrodkiem kształcenia.

Przełomowym momentem było zjednoczenie Wyższej Szkoły Filmowej z Państwową Wyższą Szkołą Aktorską w 1958 roku. To połączenie było niczym połączenie dwóch potężnych rzek, które stworzyły jeden, potężny nurt edukacji artystycznej. Dzięki temu synergicznemu działaniu, uczelnia przyjęła swoją obecną nazwę i zyskała unikalny charakter, łączący dynamiczne medium filmowe z bogatą tradycją sztuki scenicznej. Ta fuzja nie tylko poszerzyła zakres nauczania, ale także ugruntowała pozycję Łódzkiej Filmówki jako jednego z najważniejszych ośrodków edukacyjnych w Europie, zdolnego do adaptacji do zmieniających się realiów artystycznych i technologicznych.

Znaczące Osiągnięcia i Wpływ na Kinematografię

Historia Łódzkiej Filmówki to historia nieustannych sukcesów i innowacji. Uczelnia stała się prawdziwą „kuźnią talentów”, z której wyszło pokolenie twórców Polskiego Kina, którzy zdobyli uznanie na całym świecie. Wśród nich są takie legendy jak Roman Polański, Krzysztof Zanussi czy Andrzej Wajda – reżyserzy, których twórczość nie tylko wzbogaciła polską kinematografię, ale także wpłynęła na globalną sztukę filmową. Ich filmy zdobywały najważniejsze nagrody na festiwalach w Cannes, Berlinie czy Wenecji, a Oscar dla Andrzeja Wajdy za całokształt twórczości był symbolicznym uhonorowaniem wkładu całej polskiej szkoły filmowej.

Uczelnia, od początku istnienia, aktywnie uczestniczyła i wciąż uczestniczy w międzynarodowym obiegu artystycznym. Studenckie produkcje regularnie zdobywają wyróżnienia na festiwalach takich jak Międzynarodowy Festiwal Szkół Filmowych i Telewizyjnych „Mediaschool”, a także są prezentowane na najważniejszych imprezach branżowych, takich jak Festiwal w Cannes (sekcja Cinéfondation), Berlinale czy Sundance. Ten stały dialog z międzynarodowym środowiskiem artystycznym umacnia renomę szkoły i zapewnia jej absolwentom szerokie perspektywy kariery na globalnej scenie.

Akademickie Serca Szkoły: Wydziały i Programy

Łódzka Filmówka to złożony organizm, którego cztery główne wydziały stanowią bijące serca, z których każde specjalizuje się w innym aspekcie sztuki audiowizualnej i teatralnej. Ich interdyscyplinarny charakter i ścisła współpraca są kluczem do sukcesu.

Wydział Aktorski: Scena i Ekran w Jednym

Wydział Aktorski to jeden z filarów uczelni, który kształci przyszłych artystów sceny i ekranu. Program nauczania jest wyjątkowo intensywny i skoncentrowany na praktyce, łącząc gruntowną wiedzę teoretyczną z nieustannym doskonaleniem rzemiosła. Studenci uczestniczą w niezliczonych ćwiczeniach, etiudach filmowych i spektaklach teatralnych, zdobywając cenne doświadczenie nie tylko przed kamerą, ale także na deskach teatru. Nacisk kładziony jest na wszechstronny rozwój, obejmujący zarówno techniki aktorskie (rola, gest, głos, ruch), jak i psychologię postaci czy historię dramatu i filmu. Wykładowcami są wybitni aktorzy i reżyserzy, którzy dzielą się swoją wiedzą i doświadczeniem, wprowadzając studentów w świat profesjonalnych produkcji. Absolwenci Wydziału Aktorskiego są przygotowani do pracy w różnorodnych formach artystycznych, od teatru dramatycznego, przez teatr telewizji, po kino i seriale. Przykładem jest Festiwal Szkół Teatralnych, corocznie organizowany przez uczelnię, który jest kluczowym wydarzeniem dla studentów, dającym im szansę na publiczne występy i ocenę przez profesjonalistów.

Wydział Reżyserii Filmowej i Telewizyjnej: Twórcy Wizji

To tutaj rodzą się przyszli wizjonerzy kina i telewizji. Wydział Reżyserii stawia na indywidualny rozwój artystyczny i wypracowanie unikalnego języka filmowego. Program nauczania jest intensywny i obejmuje zarówno podstawy teorii filmu, scenariopisarstwa, dramaturgii, jak i zaawansowane techniki reżyserskie, pracę z aktorem, montaż czy realizację dźwięku. Studenci od pierwszych lat studiów realizują własne etiudy filmowe, od krótkich form dokumentalnych i fabularnych, po teledyski czy reklamy. Mają dostęp do najnowocześniejszego sprzętu i wsparcia kolegów z innych wydziałów (operatorskiego, aktorskiego, organizacji produkcji), co pozwala im na tworzenie w pełni profesjonalnych dzieł. Kluczowe jest rozwijanie umiejętności pracy z zespołem, zarządzania projektem i przekuwania idei w gotowy produkt audiowizualny.

Wydział Operatorski i Realizacji Telewizyjnej: Mistrzowie Obrazu

Wydział Operatorski to miejsce, gdzie kształcą się mistrzowie obrazu – osoby odpowiedzialne za estetykę wizualną filmu. Program skupia się na technikach operatorskich, oświetleniu, kompozycji kadru, a także na zaawansowanej wiedzy z zakresu technologii filmowych i telewizyjnych. Studenci uczą się obsługi szerokiej gamy kamer – od klasycznych filmowych po najnowsze cyfrowe systemy, a także zdobywają wiedzę na temat postprodukcji obrazu i pracy z kolorem. Warsztaty praktyczne i możliwość pracy na rzeczywistych planach filmowych są kluczowe. Absolwenci tego wydziału są cenionymi specjalistami, którzy potrafią przenieść wizję reżysera na ekran, tworząc niezapomniane dzieła wizualne. Dynamiczny rozwój technologii w branży filmowej sprawia, że programy są na bieżąco aktualizowane, zapewniając studentom dostęp do wiedzy zgodnej z najnowszymi trendami.

Wydział Organizacji Sztuki Filmowej: Architekci Produkcji

Wydział Organizacji Sztuki Filmowej jest często niedocenianym, a jednocześnie absolutnie kluczowym ogniwem w procesie tworzenia filmu. To tutaj kształcą się przyszli producenci, kierownicy produkcji, menedżerowie festiwali i dystrybutorzy – osoby, które sprawiają, że projekty artystyczne stają się rzeczywistością. Program nauczania koncentruje się na zarządzaniu projektem filmowym od A do Z: od pozyskiwania finansowania, poprzez planowanie budżetów i harmonogramów, negocjowanie kontraktów, po logistykę na planie i dystrybucję gotowego dzieła. Studenci zdobywają wiedzę z zakresu prawa autorskiego, finansów, marketingu i zarządzania zespołem. Dzięki praktycznym zajęciom i symulacjom rzeczywistych produkcji, absolwenci są doskonale przygotowani do pełnienia ról menedżerskich w dynamicznym i wymagającym środowisku branży audiowizualnej. To oni są architektami, którzy budują mosty między sztuką a biznesem.

Kierunki Studiów: Specjalizacje dla Pasjonatów

Oprócz ogólnych profili wydziałów, Łódzka Filmówka oferuje szczegółowe kierunki studiów, które pozwalają na głęboką specjalizację:
* Aktorstwo: Kompleksowe szkolenie dla przyszłych artystów sceny i ekranu, obejmujące techniki aktorskie, pracę z ciałem i głosem, historię teatru i filmu.
* Reżyseria: Skupienie na procesie twórczym, od ideacji scenariusza, przez pracę z aktorem, po finalny montaż i postprodukcję.
* Scenariopisarstwo: Intensywne warsztaty rozwijające umiejętności tworzenia oryginalnych i angażujących narracji dla filmu, telewizji i nowych mediów. Studenci uczą się budowania struktury, dialogów, postaci i suspensu.
* Film Animowany i Efekty Specjalne: Nowoczesny kierunek, który łączy tradycyjne techniki animacji z najnowszymi technologiami cyfrowymi. Studenci poznają zarówno klasyczne techniki rysunkowe, jak i animację 3D, motion graphics oraz tworzenie skomplikowanych efektów wizualnych (VFX). Ten kierunek przygotowuje do pracy w dynamicznie rozwijającym się sektorze gier wideo, reklamy i produkcji filmowej.

Praktyka i Innowacja: Serce Łódzkiej Szkoły

Filozofia nauczania w Łódzkiej Filmówce opiera się na zasadzie „learning by doing”. To nie sucha teoria, ale intensywna praktyka stanowi rdzeń edukacji.

Ćwiczenia Praktyczne i Warsztaty Filmowe

Studenci są angażowani w niezliczone projekty od samego początku swojej edukacji. Każdego roku na uczelni powstaje około 300 różnorodnych produkcji filmowych – od krótkich etiud fabularnych, dokumentalnych, animowanych, po teledyski i spoty reklamowe. To nie są tylko ćwiczenia zaliczeniowe; wiele z nich staje się pełnoprawnymi dziełami, które zyskują rozgłos na festiwalach.
W ramach tych ćwiczeń studenci mają okazję wcielać się w różne role na planie: reżyserów, operatorów, scenarzystów, montażystów, dźwiękowców, producentów, aktorów. Ta interdyscyplinarna współpraca między wydziałami jest unikalnym atutem szkoły, odzwierciedlającym realia pracy w branży. Uczą się nie tylko technik, ale także pracy w zespole, zarządzania projektem pod presją czasu, rozwiązywania problemów i kreatywnego myślenia. Każdy projekt jest nadzorowany przez doświadczonych wykładowców – często aktywnych twórców z branży – którzy służą radą i mentorują młodych artystów.

Nowoczesne Zaplecze Techniczne

Uczelnia inwestuje w najnowsze technologie i sprzęt filmowy, aby zapewnić studentom dostęp do narzędzi używanych w profesjonalnych produkcjach. Do dyspozycji studentów są:
* Nowoczesne kamery: Zarówno filmowe (np. Arri, Red), jak i zaawansowane cyfrowe kamery kinowe i telewizyjne.
* Profesjonalne zestawy oświetleniowe: W tym oświetlenie LED, HMI, tungsten, wraz z osprzętem.
* Zaawansowane systemy dźwiękowe: Rejestratory, mikrofony kierunkowe, zestawy bezprzewodowe, profesjonalne studia nagraniowe i postprodukcyjne.
* Stanowiska montażowe i postprodukcyjne: Wyposażone w najnowsze oprogramowanie do montażu (Adobe Premiere, Avid Media Composer), efektów specjalnych (After Effects, Nuke), grafiki 3D (Maya, Cinema 4D) oraz korekcji barwnej (DaVinci Resolve).
* Studia filmowe i telewizyjne: W pełni wyposażone hale zdjęciowe z green screenem, systemami ruchu kamery i profesjonalnym monitoringiem.

Dostęp do takiego zaplecza technicznego jest nieoceniony, ponieważ pozwala studentom na eksperymentowanie, rozwijanie umiejętności technicznych i realizowanie najbardziej ambitnych wizji artystycznych. Przygotowuje ich to do płynnego wejścia na rynek pracy, gdzie znajomość nowoczesnych narzędzi jest kluczowa.

Elastyczność Studiów i Kwalifikacje

Łódzka Filmówka oferuje zróżnicowane ścieżki edukacyjne, dostosowane do potrzeb studentów na różnych etapach ich kariery:
* Studia I stopnia (licencjackie): Trzyletnie studia, które stanowią solidny fundament wiedzy teoretycznej i praktycznych umiejętności w wybranej specjalizacji.
* Studia II stopnia (magisterskie): Dwulecie studia dla absolwentów I stopnia, pozwalające na pogłębienie wiedzy i doskonalenie umiejętności, a także realizację zaawansowanych projektów.
* Jednolite studia magisterskie: Dłuższe, kompleksowe programy (np. aktorstwo, reżyseria), łączące edukację licencjacką i magisterską w jeden spójny cykl.
* Studia podyplomowe: Krótsze kursy specjalistyczne, pozwalające poszerzyć kompetencje w konkretnych dziedzinach (np. reżyseria dokumentalna, scenografia filmowa, zarządzanie produkcją).
* Szkoła Doktorska: Program dla tych, którzy pragną prowadzić zaawansowane badania naukowe w dziedzinie sztuki filmowej, telewizyjnej i teatralnej, łącząc teorię z praktyką artystyczną i innowacyjnymi projektami. Doktoranci mają możliwość znaczącego wkładu w rozwój wiedzy o sztuce audiowizualnej.

Droga do Łodzi: Proces Rekrutacji

Dostać się do Łódzkiej Filmówki to marzenie wielu młodych ludzi z Polski i zagranicy. Proces rekrutacyjny jest niezwykle selektywny i wymaga nie tylko talentu, ale i solidnego przygotowania.

Klucz do Sukcesu: Egzamin Wstępny

Egzamin wstępny jest wieloetapowy i ma za zadanie zweryfikować nie tylko wiedzę, ale przede wszystkim kreatywność, wrażliwość artystyczną, predyspozycje psychofizyczne oraz motywację kandydatów. Składa się zazwyczaj z:
* Testów praktycznych: Mogą to być zadania aktorskie (monologi, sceny), operatorskie (analiza obrazu, testy kamery), reżyserskie (etiudy, storyboardy), scenariuszowe (pisanie opowiadania, sceny dialogowej).
* Prezentacji prac własnych: Kandydaci na reżyserię lub operatorstwo często muszą przedstawić portfolio swoich dotychczasowych dokonań (krótkie filmy, fotografie, rysunki, scenariusze). Aktorzy przygotowują wybrane fragmenty prozatorskie i poetyckie.
* Rozmów kwalifikacyjnych: Komisja egzaminacyjna, złożona z wybitnych wykładowców i praktyków, ocenia osobowość kandydata, jego pasję, znajomość kina i teatru, wrażliwość na sztukę oraz umiejętność pracy w grupie.

Praktyczne porady dla kandydatów:
* Dokładnie zapoznaj się z wymaganiami: Każdy wydział i kierunek ma specyficzne kryteria. Sprawdź je na oficjalnej stronie uczelni dużo wcześniej.
* Zbuduj portfolio: Niezależnie od kierunku, pokaż swoje dotychczasowe dokonania. Nawet jeśli to amatorskie filmy, zdjęcia czy teksty – liczy się pasja i potencjał.
* Oglądaj filmy i chodź do teatru: Bądź na bieżąco z klasyką i nowościami. Umiejętność analizy dzieł sztuki jest bardzo ceniona.
* Czytaj książki: Poznawanie historii sztuki, teorii filmu, psychologii postaci, a także literatury pięknej, poszerza horyzonty i rozwija wrażliwość.
* Ćwicz wystąpienia publiczne: Jeśli aplikujesz na aktorstwo, ćwicz monologi i sceny, pracuj nad głosem i dykcją.
* Bądź sobą: Komisja szuka autentycznych osobowości z własną wizją. Pokaż swoją pasję i determinację.
* Przygotuj się mentalnie: Egzamin jest stresujący. Znajdź sposoby na opanowanie tremy i skupienie się na zadaniach.

Terminy Rekrutacji i Proces Aplikacyjny

Terminy rekrutacji są ustalane corocznie i podawane na oficjalnej stronie internetowej uczelni (filmschool.lodz.pl). Zazwyczaj proces rozpoczyna się wiosną, a egzaminy odbywają się wczesnym latem. Cały proces aplikacyjny odbywa się za pośrednictwem platformy e-Rekrutacja, co ułatwia składanie dokumentów i monitorowanie statusu aplikacji. Warto śledzić komunikaty uczelni, aby nie przegapić żadnych ważnych informacji. Dla kandydatów zagranicznych przewidziane są specjalne zasady rekrutacji, uwzględniające różnice w systemach edukacyjnych i językowych.

Życie Studenckie i Kampus: Miejsce Tworzenia

Łódzka Filmówka to nie tylko miejsce nauki, ale także dynamiczne centrum życia artystycznego, gdzie studenci, wykładowcy i absolwenci tworzą unikalną społeczność.

Pałac Oskara Kona: Serce Kampusu

Główna siedziba uczelni mieści się w zabytkowym Pałacu Oskara Kona przy ulicy Targowej 61/63. Ten imponujący gmach, będący perełką architektury fabrycznej Łodzi, stanowi harmonijne połączenie historycznej elegancji z nowoczesnymi funkcjonalnościami. Pałac pełni funkcje administracyjne, mieści sale wykładowe, bibliotekę oraz biura, będąc centralnym punktem życia akademickiego. Otaczający go kampus obejmuje nowoczesne budynki dydaktyczne, studia zdjęciowe, sale montażowe i pracownie, które zostały zaadaptowane z dawnych fabryk, dodając miejsca unikalnego, postindustrialnego charakteru. Położenie w centrum Łodzi sprzyja integracji z lokalnym życiem kulturalnym i artystycznym, oferując studentom dostęp do kin, teatrów, galerii i festiwali.

Muzeum Kinematografii: Inspiracja na Wyciągnięcie Ręki

Bliskie sąsiedztwo Muzeum Kinematografii w Łodzi, malowniczo położonego w parku Źródliska, jest nieocenionym atutem dla studentów Filmówki. Muzeum to prawdziwa skarbnica wiedzy o historii kina, gromadząca i prezentująca zabytkowe kamery, projektory, plakaty filmowe oraz scenografie. Studenci mają unikalną okazję czerpać inspiracje z historycznych artefaktów, uczestniczyć w wystawach czasowych i warsztatach prowadzonych przez ekspertów. To miejsce, gdzie teoria spotyka się z praktyką, a przeszłość z przyszłością, wzbogacając edukację artystyczną i rozbudzając kreatywność młodych twórców.

Kultura studencka i wydarzenia

Życie studenckie w Łódzkiej Filmówce to nie tylko nauka. To także liczne wydarzenia, dyskusje, pokazy filmowe, spotkania z wybitnymi twórcami, a także nieformalne projekty studenckie. Panuje tu atmosfera otwartości, współpracy i nieustannej wymiany myśli. Studenci często tworzą własne grupy filmowe, eksperymentują z nowymi formami wyrazu i wspierają się nawzajem w procesie twórczym. Łódź, jako miasto filmowe, oferuje wiele możliwości networkingowych i zawodowych, a bliskość planów zdjęciowych i firm produkcyjnych ułatwia zdobycie pierwszych kontaktów w branży.

Kuźnia Talentów: Znani Absolwenci i Ich Wpływ

Łódzka Filmówka jest prawdziwą legendą dzięki swoim absolwentom, których twórczość zdefiniowała nie tylko polskie kino, ale także wywarła ogromny wpływ na kinematografię światową. To właśnie oni, ukształtowani przez unikalną atmosferę i filozofię nauczania szkoły, stali się ambasadorami polskiej kultury na arenie międzynarodowej.

Roman Polański: Mistrz Napięcia i Psychologii

Jeden z najbardziej rozpoznawalnych absolwentów Łódzkiej Filmówki, którego kariera reżyserska to pasmo międzynarodowych sukcesów. Ukończył wydział reżyserii w 1959 roku. Jego etiudy studenckie, takie jak „Dwaj ludzie z szafą” (1958), już wtedy zapowiadały niezwykły talent. Polański zasłynął z filmów o gęstej atmosferze, głębokiej analizie psychologicznej bohaterów i mistrzowskim budowaniu napięcia. Wśród jego najważniejszych dzieł, które przyniosły mu Oscara i Złote Palmy, są:
* „Nóż w wodzie” (1962) – jego polski debiut fabularny, nominowany do Oscara.
* „Dziecko Rosemary” (1968) – klasyk horroru psychologicznego.
* „Chinatown” (1974) – arcydzieło neo-noir.
* „Pianista” (2002) – nagrodzony Oscarem za reżyserię, wzruszający obraz Holokaustu.
Jego styl, często określany jako „szkoła polskiego absurdu” czy „grozy psychologicznej”, ma korzenie w doświadczeniach zdobytych w Łodzi.

Krzysztof Zanussi: Reżyser Inteligencji i Refleksji

Absolwent wydziału reżyserii (1966), znany z filmów o głębokiej refleksji filozoficznej i moralnej. Zanussi to intelektualista, który w swojej twórczości często porusza tematy wiary, etyki, nauki i miejsca człowieka we współczesnym świecie. Jego filmy charakteryzują się precyzyjną konstrukcją i często metaforycznym językiem. Wśród jego najważniejszych dzieł, wielokrotnie nagradzanych na festiwalach (m.in. Złoty Lew w Wenecji):
* „Struktura kryształu” (1969) – debiut fabularny, studium postaw naukowców.
* „Iluminacja” (1973) – Złoty Lew w Locarno, opowieść o poszukiwaniu sensu życia.
* „Barwy ochronne” (1976) – satyra na środowisko akademickie.
* „Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową” (2000) – film o konfrontacji z chorobą i śmiercią.
Zanussi do dziś jest aktywnym twórcą i pedagogiem, często angażującym się w życie akademickie Łódzkiej Filmówki.

Andrzej Wajda: Sumienie Narodu i Kronikarz Historii

Jeden z najwybitniejszych reżyserów w historii polskiego kina, absolwent wydziału reżyserii (1954). Wajda był mistrzem epickich narracji, często poruszających ważne tematy historyczne i społeczne, stając się „sumieniem narodu” i kronikarzem polskiej drogi do wolności. Jego twórczość zdobyła międzynarodowe uznanie, a w 2000 roku otrzymał Honorowego Oscara za całokształt twórczości. Do jego najważniejszych filmów należą:
* „Kanał” (1957) – Srebrna Palma w Cannes, jeden z filarów „polskiej szkoły filmowej”.
* „Popiół i diament” (1958) – arcydzieło ukazujące powojenne dylematy.
* „Człowiek z marmuru” (1976) i „Człowiek z żelaza” (1981) – Złota Palma w Cannes, opowiadające o Solidarności.
* „Katyń” (2007) – nominacja do Oscara, poruszający obraz zbrodni katyńskiej.